Dr. Mohamed Bouaissane – Taal als schepper van een gemeenschappelijke menselijke identiteit
Tijdens onze studiereis in Tanger zal dr. Mohamed Bouaissane, verbonden aan de afdeling Engelse studies van de Cadi Ayyad Universiteit in Marrakech, ons meenemen naar een van de meest actuele én fundamentele vragen rond taal: kan taal ons niet alleen van elkaar onderscheiden, maar ons juist ook dichter bij elkaar brengen?
We zijn gewend te zeggen dat verschillende talen ook verschillende manieren van denken en verschillende wereldbeelden met zich meebrengen. Dr. Bouaissane kiest in zijn onderzoek bewust een ander vertrekpunt. Hij onderzoekt wat er gebeurt wanneer mensen met verschillende talen en culturele achtergronden werkelijk met elkaar in gesprek gaan. Zijn stelling is dat zulke authentieke ontmoetingen kunnen bijdragen aan het ontstaan van een bredere, gemeenschappelijke menselijke identiteit.
Taal is in die visie veel meer dan een middel waarmee wij informatie uitwisselen. In het contact met de ander leren we niet alleen die ander beter kennen, maar veranderen we ook zelf. Interculturele dialoog kan volgens het door Bouaissane besproken onderzoek leiden tot meer flexibiliteit, aanpassingsvermogen, geduld, respect voor anderen en een groter vermogen om met onzekerheid en culturele verschillen om te gaan. Het doel van zo’n dialoog is daarbij niet noodzakelijk dat mensen het met elkaar eens worden, maar dat zij elkaars wereld leren begrijpen en daardoor ook hun eigen perspectief verruimen.
Aan de hand van ervaringen en empirische gegevens uit internationale uitwisselingsprogramma’s laat dr. Bouaissane zien hoe intensief contact met andere culturen mensen kan helpen om zich te bewegen van een hoofdzakelijk etnocentrisch perspectief naar een sterker gevoel van wereldburgerschap en mondiale verbondenheid. Daarbij groeien zowel de kennis van zichzelf en de ander als cognitieve flexibiliteit, het vermogen om met ambiguïteit om te gaan en het gevoel deel uit te maken van een groter menselijk geheel.
Bijzonder interessant is zijn visie op de relatie tussen taal en identiteit. Identiteit is volgens deze benadering niet uitsluitend iets wat wij bij onze geboorte meekrijgen en vervolgens via taal tot uitdrukking brengen. Door met anderen te spreken, vormen wij onze identiteit ook daadwerkelijk. Taal is daarmee niet alleen performance — het uitvoeren of uitdrukken van iets wat reeds bestaat — maar ook performativity: door taalgebruik creëren wij voortdurend opnieuw wie wij zijn en tot welke gemeenschappen wij ons rekenen.
Zijn college vormt daarmee een bijzonder passende afsluiting van onze reis door de geschiedenis en ontwikkeling van de menselijke taal. Nadat wij hebben gekeken naar het ontstaan van de mens, het ontstaan en de ontwikkeling van taal en schrift, richt dr. Bouaissane onze blik op de toekomst: kan taal, juist in een wereld van toenemende culturele contacten, bijdragen aan het ontstaan van een steeds sterker gedeelde menselijke identiteit?
Voor tolken en vertalers is die vraag bij uitstek relevant. Zij bevinden zich dagelijks precies op het kruispunt waar verschillende talen, wereldbeelden en identiteiten elkaar ontmoeten. Het college van dr. Bouaissane nodigt ons daarom uit om taal niet alleen te zien als iets wat mensen van elkaar onderscheidt, maar ook als een van de krachtigste middelen waarmee mensen elkaar kunnen vinden.
